1) Bireysel başvuru nedir, ne işe yarar?

Bireysel başvuru; kamu gücünün (mahkeme, savcılık, idare, kolluk vb.) bir işlem/kararı/ihmali nedeniyle temel haklarınızın ihlal edildiğini düşünüyorsanız, iç hukuk yolları bittiğinde AYM’ye başvurabilmenizi sağlayan bir yoldur. AYM, “hak ihlali var mı yok mu?” sorusuna odaklanır. 

Önemli bir nokta: AYM, çoğu durumda “karar doğru mu/yanlış mı?” şeklinde bir üst temyiz mahkemesi gibi çalışmaz; inceleme, temel hak ihlali ve ihlalin nasıl giderileceğiyle sınırlıdır.

2) Kimler başvurabilir?

• • Gerçek kişiler (vatandaşlar) başvurabilir.
  • Özel hukuk tüzel kişileri (şirket/dernek/vakıf gibi) sadece tüzel kişiliğe ait hakları ihlal edildiyse başvurabilir.
  • Bazı haklar yalnızca Türk vatandaşlarına tanınmışsa, yabancılar o haklar yönünden başvuramaz.

     

3) Hangi konular bireysel başvuru konusu olabilir?

Kamu gücüne atfedilebilen bir işlem/karar/ihmal yüzünden; Anayasa’da güvence altına alınan ve aynı zamanda AİHS kapsamına giren bir hakkınızın ihlal edildiğini iddia ediyorsanız. 

4) Başvuru yapmadan önce zorunlu iki koşul

(A) İç hukuk yollarını tüketme

AYM’ye gitmeden önce, kanunda öngörülen idari ve yargısal başvuru yollarını (itiraz/istinaf/temyiz gibi) tüketmiş olmanız gerekir. 

(B) Süreyi kaçırmama (30 gün kuralı)

Bireysel başvuru kural olarak 30 gün içinde yapılmalıdır:

• Başvuru yolları tüketildiyse: tüketildiği tarihten itibaren 30 gün
• Başvuru yolu yoksa: ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren 30 gün 

AYM uygulamasında “30 günün başlangıcı” çoğu zaman nihai kararın gerekçesinin öğrenildiği/tebliğ edildiği tarihle bağlantılıdır; özellikle kararın UYAP/benzeri kanallardan öğrenilmesi de bu değerlendirmede önem taşır. 

Mazeret varsa: Haklı bir mazeretle süresinde başvuramadıysanız, mazeret kalktıktan sonra 15 gün içinde ve mazeretinizi belgeleyerek başvurabilirsiniz. 

5) Başvuru nereye ve nasıl yapılır?

Bireysel başvuru şu yollarla yapılabilir:

• Doğrudan AYM (bireysel başvuru noktası)
• Mahkemeler veya Cumhuriyet Başsavcılıkları aracılığıyla
• Yurt dışı temsilcilikleri (konsolosluk vb.) aracılığıyla 

Avukatlar: Avukatlar için, 1 Ekim 2025 itibarıyla UYAP Avukat Portal üzerinden elektronik bireysel başvuru imkânı devreye alınmıştır (e-imza gerekir). 

Takip/sorgulama: e-Devlet üzerinden, daha önce yaptığınız bireysel başvuruların listesini ve durumunu görüntüleyebilirsiniz. 

6) Harç (ücret) ve adli yardım

• Bireysel başvuru harca tabidir. 
• 2025 yılı için AYM bireysel başvuru harcı, Adalet Bakanlığı yayımlı tarifede 5.064,40 TL olarak yer almaktadır. (Harçlar yıllara göre değişebilir; başvurudan hemen önce güncel tarifeyi kontrol edin.) 

Adli yardım (harcı ödeyemiyorsanız): Başvuru formunda adli yardım talebinizi açıkça belirtmeniz ve mali durumunuzu gösteren belgeleri eklemeniz gerekir. 

7) Başvuru formu nereden alınır, nasıl doldurulur?

Başvurular, AYM’nin yayımladığı resmî bireysel başvuru formu kullanılarak yapılır. Formu indirip bilgisayarda doldurabilir, çıktı alıp imzalayabilirsiniz. 

Formu doldururken amaç şu olmalı: AYM, dosyanızı ilk okuduğunda “Ne oldu, hangi hakkım nasıl ihlal edildi, hangi aşamalardan geçtim, neden AYM’ye geldim?” sorularını hızlıca anlayabilsin.

Kanuna göre, başvuruda özellikle şunlar yer almalıdır:

• Kimlik ve adres bilgileri
• İhlal edildiğini söylediğiniz hak ve dayandığınız Anayasa hükümleri
• İhlal gerekçeleri (neden ihlal?)
• İç hukuk yollarında hangi aşamalardan geçtiğiniz
• Süre hesabı için: tüketim/öğrenme tarihi
• Deliller, ihlale neden olan karar/işlemlerin örnekleri
• Harç makbuzu; avukat varsa vekâletname 

8) Ekler (belge listesi) – başvuruyu “ret”ten koruyan kontrol listesi

Başvuruyu verirken genellikle şunları eklemeyi hedefleyin:

• Nihai kararın örneği (son karar)
• Tebliğ/tefhim/öğrenme tarihini gösteren belge (süre hesabı için)
• İç hukuk aşamalarına ilişkin kararlar (varsa istinaf/temyiz vb.)
• Dayandığınız temel deliller (en kritik olanlar)
• Harç ödeme belgesi (ya da adli yardım belgeleri)
• Avukatla başvuruda vekâletname 

9) “Eksik belge” olursa ne olur?

AYM, başvuru evrakında eksik görürse eksikleri tamamlamanız için 15 günü geçmemek üzere süre verebilir. Süresinde tamamlanmazsa başvuru reddedilebilir. 

Bu yüzden pratik öneri: Başvurudan önce ekler klasörünü ve tarih/süre hesabınızı iki kez kontrol edin.

10) AYM süreci başvurudan sonra nasıl ilerler?

Genel akış şöyledir:

1. Kayıt ve şekli inceleme (form/ekler/süre)
2. Kabul edilebilirlik incelemesi (Komisyonlar)
3. Kabul edilirse esas inceleme (Bölümler)
4. Karar: ihlal yok / ihlal var ve giderim (yeniden yargılama, tazminat vb. uygun yol) 

AYM, ihlal bulursa “ihlalin ve sonuçlarının nasıl ortadan kaldırılacağına” hükmeder; ancak yerindelik denetimi yapmaz ve idari işlem niteliğinde karar veremez. 

11) Acil durumlarda “tedbir” talebi (çok önemli)

Eğer başvurucunun temel haklarına —özellikle yaşamına veya maddi/manevi varlığına— yönelik ciddi bir tehlike varsa, AYM belirli şartlarda tedbir kararı verebilir (resen veya talep üzerine). 

Tedbir, “acil ve ağır risk” dosyaları içindir. Her başvuruda otomatik bir tedbir beklentisi doğru değildir.

12) En sık yapılan hatalar (ve kolay çözümleri)

1. 30 günü kaçırmak → Kararı öğrenir öğrenmez süre hesabını yapın; gecikmeyin. 
2. İç hukuk yolları bitmeden başvurmak → İstinaf/temyiz gibi yolları tüketmeden AYM’ye gitmek ret sebebidir. 
3. “Hak ihlali” yerine “karar yanlış” demek → AYM’ye, hangi hakkın nasıl ihlal edildiğini somutlaştırarak anlatın. 
4. Nihai karar/tebliğ belgesi/harç makbuzu eklememek → Başvurunun “şekilden” reddine yol açabilir. 
5. Dağınık anlatım → Olayları tarih sırasıyla yazın; ekleri numaralandırın.

13) Kısa yazım şablonu (formdaki “olaylar ve ihlal” kısmına uygun)

• Olaylar (kronoloji): “Şu tarihte şu oldu… şu mahkeme şu kararı verdi… şu tarihte öğrendim/tebliğ aldım…”
• İhlal iddiası: “Şu hakkım (ör. adil yargılanma / ifade özgürlüğü / mülkiyet) şu nedenle ihlal edildi: …”
• Neden önemli: “Bu ihlal bana şu somut zararı doğurdu: …”
• İç hukuk: “Şu yollara başvurdum, sonuç alamadım: …”
• Talep: “İhlalin tespiti ve sonuçlarının giderilmesi (gerekiyorsa yeniden yargılama/tazminat) …”

14) Resmî kaynaklar (başvuru öncesi mutlaka bakılacaklar)

• 6216 sayılı Kanun’daki bireysel başvuru hükümleri (m.45–50, özellikle süre ve şekil şartları). Anayasa Mahkemesi
• AYM’nin bireysel başvuru formu/elektronik form sayfası. Anayasa Mahkemesi
• Başvurunun nereden yapılabileceğine dair AYM bilgilendirme (doğrudan/mahkeme/savcılık/yurt dışı temsilcilik). Anayasa Mahkemesi
• 2025 harç tarifesi (güncel tutar kontrolü). Adalet Bakanlığı
• 1 Ekim 2025 UYAP Avukat Portal üzerinden e-başvuru duyurusu (avukatlar için). Anayasa Mahkemesi